Geleneksel Erzurumevleri’nde tandırevi

Yasemin Şimşek, İbrahim Numan ve Mine Topçubaşı tarafından gerçekleştirilen bilimsel çalışmada, geleneksel Erzurum evlerinin asırlık mimarisi ve kültürü incelenerek tandırevinin evin asıl yaşam alanı olduğu tespit edildi.

Araştırma, Türk evinin sadece fiziksel bir barınma alanı olmadığını; toplumun yaşam biçimini, alışkanlıklarını, ekonomik ve sosyolojik yapısını mekâna yansıtan "canlı bir olgu" olduğunu vurguluyor. Erzurum’un sert kış iklimi, genel Türk evi mimarisindeki "sofa" (hayat) kültürünü doğrudan etkilediği vurgulanan araştırmada, " Diğer bölgelerde evin ana yaşam alanı sofa veya avlu iken, Erzurum’da soğuk nedeniyle sofa sadece "odalar arası bir geçiş alanı" haline gelmiş; asıl hayat evin en sıcak ve işlevsel yeri olan tandırevine kaydığı görülüyor" denildi. Kültürel Kesişim Noktası Erzurum Kentin İpek Yolu üzerinde bulunması ve binlerce yıllık geçmişi, evlerin mimarisini zenginleştirdiği vurgulanan araştırmada, "Ona "nevi şahsına münhasır" (kendine has) bir karakter kazandırmıştır. Tandırevi sadece ekmek pişirilen bir yer değildir. Kadının evdeki hâkimiyet alanı olmakla birlikte; yemek pişirme, yeme, çamaşır yıkama, oturma ve hatta uyuma gibi günlük hayatın neredeyse tüm eylemlerini içinde barındıran, evin gerçek "kalbi" ve "merkezi" konumundadır" tespiti yapıldı. "Erzurumevi önemli bir öğe" Bir yandan şehrin özellikleriyle, diğer yandan da halkın kültürüyle şekillenen Türk evi türlerinden birinin de Geleneksel Erzurum evi olduğu belirtilerek, "Erzurum kenti, İpekyolu üzerinde bulunması nedeniyle tarih boyunca Doğu ile Batı arasında önemli bir köprü görevi üstlenmiştir. Tarihi MÖ 4000’li yıllara dayanan Erzurum, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, göç yolları üzerinde olması dolayısıyla, kültürel etkileşimlere açık olmuştur. Binlerce yıl süren bu kültürel birikim ve etkileşim neticesinde; Geleneksel Türk evi mefhumu içerisinde kendine has biçimi ve malzeme özellikleri itibarıyla farklı bir yeri olan Geleneksel Erzurum evi meydana gelmiştir. Geleneksel Erzurum evinin en karakteristik öğesi ise ev yaşamının ekseriyatının geçtiği alan olan tandırevidir." ifadesi kullanıldı.